Toshkent zilzilasi 1966-yil 26-aprelda mahalliy vaqt bilan soat 5 dan 22 daqiqa 52 sekund o始tganda sodir bo始lgan.
Zilziladan so始ng darhol Ittifoqning davlat va hukumat rahbarlari L.I. Brejnev, 袗.N.Kosigin va bir qator Vazirlar Toshkentga kelgan. Ittifoq darajasidagi hukumat komissiyasi tashkil etilgan.
O始zbekiston rahbariyatining 1966-yil 11-maydagi topshirig始iga binoan O始zbekiston geologiya tashkilotlari vakillaridan iborat komissiya tuzildi (X.T. Tulyaganov, V.G. Garkovets, G.袗. Mavlyanov va hokazo). Komissiya hududni geologik va geofizik jihatdan o始rganish holatini tavsiflab, kelgusidagi tadqiqotlar dasturini bayon etdi.
O始zbekiston hukumatining 1966-yil 31-avgustdagi 449-sonli "O始zbekistonda seysmologiya va seysmotektonika sohasida ilmiy tadqiqotlarni mustahkamlash chora-tadbirlari to始g始risida"gi qarori va Fanlar akademiyasining 1966-yil 23-sentyabrdagi 19-sonli buyrug始i bilan O始zbekiston Fanlar akademiyasi tizimida Seysmologiya instituti tashkil etildi.
Ixtisoslashtirilgan institutning tashkil etilishi seysmologik tadqiqotlarning tematik va moddiy-texnik bazasini jamlash va kengaytirish imkonini berdi.
Yangi tashkil etilgan institutning asosiy vazifasi aholi va hududlarni seysmik xavflardan himoya qilish chora-tadbirlarining ilmiy asoslarini yaratish va ishlab chiqishdan iborat edi. Uning ilmiy faoliyatining ustuvor yo始nalishlari seysmik xavflilikni kompleks baholash va rayonlashtirish usullarini ishlab chiqish hamda zilzilani prognoz qilishning ilmiy-uslubiy asoslarini yaratish sifatida belgilandi. O始zbekistonda seysmologiyani rivojlantirish bo始yicha ishlab chiqilgan dasturga geologik-tektonik, geofizik, gidrogeologik, geodezik, geodinamik tadqiqotlar, tog始 jinslarini buzilish jarayonlarini matematik va fizik modellashtirish, zilzilalarning informatsion darakchilarini tabiiy maydonlar tafovutlarida qidirish majmuasi kiritilgan. Uni amalga oshirish jarayonida seysmologik tadqiqotlarni yanada rivojlantirishning fundamental asosini belgilab beruvchi qator fundamental natijalar olindi.
Zilzilani prognoz qilish muammosining rivojlantirishga katta hissa qo始shgan o始zbek seysmologlari tomonidan zilzila tayyorlash jarayonlaridan kelib chiqqan noma始lum tabiiy hodisalar:
- zilzila paytida yer osti suvining gaz tarkibi va tarkibidagi o始zgarishlar;
- zilzila tayyorlanishining yakuniy bosqichida elektromagnit nurlanish;
- zilzila epitsentrida ionosfera qatlamlarining modifikatsiyalanishi.
Ular dunyoning ko始plab mamlakatlarida geofizik isbotlarni munosib tan oldilar.
So始nggi o始n yillikda Institut olimlari zilzila manbalari modellari va atrof-muhitning seysmik ta始sirga javob berishlari asosida yangi metodologiya va umumiy seysmik rayonlashtirish xaritasini ishlab chiqdilar. Zilzilaning tayyorlanish jarayonlarining geofizik modeli yaratildi.
Ilgari noma始lum bo始lgan tabiiy hodisa aniqlandi - yaqinlashib kelayotgan zilzila hududida deformatsiyalarning kuchayishi, seysmik maydonlarning axborot xarakteristikalari kompleksining statistik tasnifi asosida zilzilani o始rta muddatli bashorat qilish usuli ishlab chiqildi.
Institut xodimlari tomonidan 2020-yil 30-iyuldagi "O始zbekiston Respublikasi aholisi va hududlarining seysmik xavfsizligini ta始minlash tizimini tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari to始g始risida"gi PQ-4794-sonli muhim Prezident qarori ijrosi yuzasidan faol ish olib borilmoqda.
Davlat vazifasiga muvofiq, bosqichma-bosqich amalga oshirish uchun yer qobig始ining deformattsion holatidagi o始zgarishlarni kuzatish metodikasi ishlab chiqilmoqda. Shu bilan birga O始zbekistonda seysmologiyaning 2030-yilgacha rivojlanish kontsepsiyasi bo始yicha zilzilalarni prognoz qilish muammosi, turli darajadagi seysmiklikning tabiati va o始zaro bog始liqligi, shuningdek, seysmogen jarayonlarni namoyon etish qonunlari va mexanizmlari, geoekologiyani baholash va rayonlashtirish va kuchli zilzila xavfi bo始yicha bilimlarni chuqurlashtirishga qaratilgan istiqbolli fundamental va amaliy muammolarni hal etishni nazarda tutadi.
FA Seysmologiya instituti
Seysmogen jarayonlar fizikasi laboratoriyasi
yetakchi ilmiy xodimi S.X.Maksudov,
katta ilmiy xodimi V.R.Yusupov.
